Những mái nhà của lòng dân - Những cuộc trở về của đạo lý

Từ kết quả phong trào thi đua xóa nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi cả nước đến Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, có một mạch nguồn xuyên suốt: sức mạnh Đại đoàn kết toàn dân tộc, sức mạnh biến lòng nhân ái và đạo lý tri ân thành những việc làm cụ thể.

 
Một mái nhà mới không chỉ che mưa, che nắng, mà còn dựng lên niềm tin về nghĩa đồng bào và trách nhiệm cộng đồng (Ảnh: Xóa nhà tạm tại Lào Cai)

Từ những mái nhà mới...
Không phải mọi kỳ tích đều bắt đầu bằng những điều lớn lao. Có khi, kỳ tích bắt đầu từ một căn nhà hết dột, một nền đất không còn lầy khi mưa xuống, một người già thôi thấp thỏm mỗi mùa bão đến, một đứa trẻ có góc học tập không còn bị gió lùa qua vách nứa.
Phong trào thi đua “Cả nước chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi cả nước” đã đi vào đời sống bằng những điều cụ thể như thế. Từ chủ trương của Đảng, nhà nước, quyết tâm của Chính phủ, đặc biệt là sự vào cuộc của Mặt trận Tổ quốc, các bộ, ngành, địa phương, lực lượng vũ trang, doanh nghiệp và nhân dân bằng kế hoạch, giải pháp, hành động cụ thể hàng trăm nghìn mái nhà mới đã được dựng lên trên khắp mọi miền đất nước.
Con số 334.234 căn nhà được xóa bỏ, xây mới hoặc sửa chữa không chỉ là kết quả của một chương trình an sinh. Đó còn là thước đo của lòng dân, của năng lực huy động xã hội, của tinh thần “ai có công góp công, ai có của góp của, ai có thông tin góp thông tin, ai có trách nhiệm góp trách nhiệm”.
... đến niềm tin không ai bị bỏ lại phía sau
Điều làm nên sức lay động của phong trào không chỉ nằm ở quy mô. Điều đáng quý hơn là cách phong trào chạm đến đúng điểm nghẽn của nhiều phận đời: thiếu một nơi ở an toàn để bắt đầu lại. Với người nghèo, căn nhà không chỉ là tài sản; đó là điều kiện để ổn định cuộc sống, giữ sức khỏe, yên tâm lao động, cho con cái học hành.
Với gia đình chính sách, người có công, thân nhân liệt sĩ, một mái nhà mới còn là sự tri ân. Đất nước không chỉ nhớ ơn bằng vòng hoa và lời hứa, mà bằng công trình cụ thể, bằng căn phòng khô ráo, bằng mái tôn chắc chắn, bằng nền nhà sạch sẽ nơi bàn thờ gia tiên và liệt sĩ được đặt trang trọng hơn.
Từ đây, có thể nhìn rõ bản chất của Đại đoàn kết toàn dân tộc: không phải là khẩu hiệu treo trên hội trường, mà là khả năng biến tình thương thành hành động; biến trách nhiệm thành nguồn lực; biến một chủ trương đúng thành niềm vui thật trong từng gia đình.
Một mạch nguồn nối hiện tại với quá khứ
Khi cả nước đang hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), những mái nhà mới ấy càng có ý nghĩa sâu xa. Bởi trong nhiều gia đình được hỗ trợ có người có công, có thân nhân liệt sĩ, có thương binh, bệnh binh - những người đã góp phần làm nên nền độc lập, tự do hôm nay.
Chính từ mạch nguồn tri ân ấy, việc nhìn lại phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát cần được đặt cạnh “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Một bên là dựng mái nhà cho người đang sống; một bên là tìm lại tên, lại quê, lại nơi yên nghỉ cho những người đã ngã xuống. Hai hành trình khác nhau, nhưng chung một điểm tựa: Đạo lý Việt Nam.
Người nghèo cần một mái nhà để bước tiếp. Thân nhân liệt sĩ cần một danh tính, một phần mộ, một địa chỉ tâm linh để thôi khắc khoải. Cả hai đều là nhu cầu rất người, rất sâu, rất chính đáng. Cả hai đều cần sự chung tay của Nhà nước và xã hội.

   Hành trình về với đất mẹ (Ảnh: tìm kiếm, lấy mẫu giám định ADN và đưa hài cốt liệt sĩ về quê hương tại Lào Cai)

Chiến dịch 500 ngày đêm: Tìm lại tên cho những người đã hóa thân vào đất nước
Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, hướng tới mốc 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Đó là cuộc chạy đua với thời gian, bởi càng xa chiến tranh, thông tin càng mờ, nhân chứng càng ít, địa hình càng đổi thay, hồ sơ càng cần được đối chiếu bằng khoa học và trách nhiệm.
Nhưng chính trong những khó khăn ấy, sức mạnh Đại đoàn kết một lần nữa được gọi tên. Công việc tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không thể chỉ là nhiệm vụ của một ngành, một lực lượng. Nó cần quân đội, công an, chính quyền địa phương, ngành nội vụ, y tế, khoa học công nghệ; cần cơ quan báo chí lan tỏa thông tin; cần cựu chiến binh, nhân chứng, người dân vùng chiến trường xưa, thân nhân liệt sĩ cùng cung cấp tư liệu, ký ức, mẫu ADN.
Có những thông tin tưởng nhỏ: một tên suối cũ, một tọa độ trên bản đồ đã ố vàng, một dòng thư thời chiến, một lời kể của người cao tuổi trong bản. Nhưng khi được kết nối, kiểm chứng và xử lý khoa học, chúng có thể mở ra hành trình trở về cho một liệt sĩ, cho một gia đình, cho một nỗi chờ kéo dài nhiều thế hệ.
Đại đoàn kết - Từ công trường xây nhà đến hành trình tìm mộ
Bài học lớn nhất từ phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát đó là: Khi mục tiêu hợp lòng dân, cách làm công khai, trách nhiệm rõ ràng, nguồn lực xã hội sẽ được đánh thức. Bài học ấy cũng rất cần cho Chiến dịch 500 ngày đêm.
Nếu mỗi người dân từng góp một ngày công, một viên gạch, một bao xi măng cho căn nhà Đại đoàn kết, thì hôm nay mỗi người cũng có thể góp một thông tin, một ký ức, một mẫu sinh phẩm, một lần chia sẻ thông báo tìm thân nhân liệt sĩ. Nếu mỗi địa phương đã từng soát từng hộ còn khó khăn về nhà ở, thì hôm nay cũng cần rà từng hồ sơ liệt sĩ, từng nghĩa trang, từng phần mộ chưa rõ danh tính, từng nguồn tin còn nằm trong ký ức nhân dân.
Tinh thần ấy giúp chúng ta hiểu rằng tri ân không phải là việc của riêng tháng Bảy. Tri ân là một hành trình dài, bắt đầu từ chính sách đúng, được nuôi bằng tình dân, được bảo đảm bằng khoa học, được nâng đỡ bằng trách nhiệm và được hoàn thành bằng sự kiên trì của cả cộng đồng.
Để lòng biết ơn có hình hài
Kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ sẽ thật sự có sức lan tỏa khi lòng biết ơn được chuyển hóa thành những việc làm cụ thể: tiếp tục chăm lo nhà ở, sinh kế, đời sống tinh thần cho người có công và gia đình chính sách; đẩy mạnh cung cấp, tiếp nhận, xử lý thông tin về mộ liệt sĩ; ứng dụng khoa học công nghệ trong xác định danh tính; truyền thông nhân văn để mỗi người dân thấy mình có thể góp phần vào công việc chung.
Một mái nhà mới làm ấm hiện tại. Một danh tính liệt sĩ được xác định làm ấm quá khứ. Một cộng đồng biết chung tay cho cả hai nhiệm vụ ấy sẽ làm ấm tương lai.
Nhìn lại phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát và hướng về Chiến dịch 500 ngày đêm, có thể tin rằng sức mạnh Đại đoàn kết toàn dân tộc vẫn là nguồn lực sâu bền nhất của đất nước. Nguồn lực ấy không chỉ tạo nên những con số, mà tạo nên niềm tin: Tổ quốc không quên người nghèo, không quên người có công, không quên những người đã nằm xuống để đất nước được đứng lên.
 Phạm Đình Đạo

TÀI LIỆU THAM KHẢO 

-  Quyết định số 539/QĐ-TTg ngày 19/6/2024 của Thủ tướng Chính phủ về phong trào thi đua xóa nhà tạm, nhà dột nát.

-  Báo cáo Kết quả tại Hội nghị tổng kết chương trình và phong trào thi đua xoá nhà tam, nhà dột nát trên cả nước ngày 26/8/2025: 334.234 căn nhà được xây mới, sửa chữa; tổng kinh phí gần 50.000 tỷ đồng.

-  Quyết định số 27/QĐ-BCĐQG ngày 22/3/2026 về Chiến dịch 500 ngày đêm; thời gian thực hiện từ 15/3/2026 đến 27/7/2027.

-  Quyết định số 692/QĐ-TTg ngày 16/4/2026 về tổ chức hoạt động kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ.