Khi ánh sáng vượt núi

Con đường vào Nả Háng hun hút giữa đại ngàn. Từ trung tâm xã Chế Tạo (tỉnh Lào Cai), chúng tôi men theo lối mòn quanh co hơn hai chục cây số đường núi mới đến được bản nhỏ nằm nép mình giữa vùng lõi rừng đặc dụng. Đi đến cuối con đường ấy là hết đường. Và cũng chính nơi tận cùng ấy, người dân đang chờ một điều mà nhiều nơi đã coi là bình thường từ rất lâu: điện lưới quốc gia.

Giấc mơ về một nồi cơm điện của cụ già 80 tuổi

Giữa những thửa ruộng bậc thang, gốc rạ còn lổn nhổn dưới nắng núi, bà con thôn Nả Háng tụ tập đông đủ quanh khu vực chuẩn bị cho lễ khởi công công trình cấp điện. Tiếng nói cười rộn rã giữa khoảng không vốn chỉ quen với tiếng suối và tiếng gió rừng.

Anh Sùng A Cớ – Bí thư thôn Nả Háng – tay cầm chiếc xẻng, chân bước thoăn thoắt giữa đám đông, gương mặt ánh lên niềm vui khó giấu. Anh nói, giọng vừa xúc động vừa tự hào: “Bà con phấn khởi lắm. Chỉ cần thông báo qua Zalo một cái là mọi người đến đông đủ. Ai cũng bảo sắp có cơm điện ăn rồi, có nước lạnh uống rồi…”

Rồi anh kể thêm, như một câu chuyện tưởng chừng rất nhỏ nhưng khiến chúng tôi lặng đi: “Có ông cụ năm nay đã 80 tuổi rồi, vẫn bảo là tôi phải cố sống tiếp để có được một nồi cơm điện ăn xem ngon như thế nào…” Ở nơi mà điện lưới quốc gia còn là giấc mơ nhiều năm, một nồi cơm điện cũng đủ trở thành niềm mong mỏi của cả một đời người.

Xã Chế Tạo nhìn từ trên cao, nơi những bản làng như Nả Háng nằm biệt lập giữa đại ngàn, điện lưới quốc gia còn là giấc mơ nhiều năm.

Một thôn “ngõ cụt” giữa lõi rừng đặc dụng

Nả Háng là thôn đặc biệt khó khăn của xã Chế Tạo, tỉnh Lào Cai, với 32 hộ dân, 172 nhân khẩu, 100% là đồng bào Mông. Nhiều thế hệ đã sinh sống giữa vùng lõi khu bảo tồn thiên nhiên, nơi núi nối núi, rừng phủ kín những sườn dốc quanh năm mây phủ.

Con đường độc đạo dẫn vào thôn Nả Háng – một trong những thách thức lớn nhất trong việc đưa điện về bản.

Người dân nơi đây vẫn gọi Nả Háng là “thôn cụt”.

Không phải cách nói ví von, mà bởi con đường vào bản là con đường độc đạo duy nhất. Đi đến cuối đường là hết lối đi, không thông sang bất kỳ thôn bản nào khác.

Anh Sùng A Cớ nói bằng giọng mộc mạc: “Đường ở đây không có đường thông thương từ thôn này sang thôn khác, chỉ có một con đường duy nhất thôi, đến đấy là cuối cùng.” Con đường nhỏ men theo vách núi ấy cũng là một trong những trở ngại lớn nhất trong hành trình đưa điện lưới quốc gia về bản.

Nhưng điều khiến Nả Háng đặc biệt hơn cả không chỉ là sự cách trở.

Đó còn là câu chuyện của những con người gần một thế kỷ bền bỉ sống giữa đại ngàn và lặng lẽ giữ rừng. “Từ khoảng năm 1930, nghĩa là gần một thế kỷ ở trong đấy rồi,” anh Cớ kể. “Bà con gắn bó với mảnh đất này.”

Ở nơi gần như tách biệt với bên ngoài ấy, không có trường học, không có trạm y tế, đường giao thông đi lại vô cùng khó khăn. Trẻ mầm non phải gửi học nhờ ở thôn khác cách hàng chục cây số. Học sinh tiểu học và trung học cơ sở phải ra trung tâm xã học nội trú.

 
Máy phát điện nước của người dân chỉ đủ thắp sáng, không đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cơ bản.

Và suốt bao năm qua, điều thiếu thốn nhất vẫn là điện.

Nguồn điện sinh hoạt của bà con chủ yếu dựa vào những chiếc máy phát điện mini chạy bằng sức nước hoặc vài tấm pin năng lượng mặt trời nhỏ. “Chỉ đủ thắp sáng thôi,” anh Sùng A Cớ nói. “Còn nhu cầu sinh hoạt như nấu ăn hay dùng các thiết bị điện thì không đáp ứng được.”

Những chiếc máy phát điện nhỏ đặt bên khe suối hoạt động phụ thuộc hoàn toàn vào dòng nước. Mùa mưa còn có điện yếu để thắp sáng, nhưng đến mùa khô, nhiều gia đình gần như không có điện sử dụng.

Giữa thời đại chuyển đổi số, nơi nhiều vùng quê đã quen với internet và thiết bị điện tử, thì ở Nả Háng, giấc mơ lớn nhất của nhiều gia đình vẫn chỉ là một nồi cơm điện.

Trong căn nhà gỗ đơn sơ giữa bản nhỏ Nả Háng, anh Giàng Vàng Nhã kể về cuộc sống của gia đình qua nhiều thế hệ nơi vùng núi còn nhiều thiếu thốn này. “Ngày xưa các cụ đốt củi để lấy ánh sáng, rồi dùng mỡ động vật, sau mới có đèn dầu. Về sau bà con mới có máy phát điện chạy bằng nước để dùng,” anh Nhã kể. Hiện nay, gia đình anh vẫn phải sử dụng song song cả máy phát điện nước cỡ nhỏ và tấm pin năng lượng mặt trời. Nhưng nguồn điện luôn trong tình trạng thiếu ổn định.

Cùng chung hoàn cảnh, anh Sùng A Sử cho biết gia đình được hỗ trợ tấm pin năng lượng mặt trời từ năm 2023. Những ngày nắng đẹp còn đủ điện thắp sáng cả đêm, nhưng vào mùa mưa hay những hôm mây mù phủ kín núi, điện yếu đến mức chỉ đủ sáng một bóng đèn nhỏ. Trưởng thôn Giàng A Di nói thêm: “Máy phát điện chạy bằng sức nước thì tiện vì có thể di chuyển, nhưng đến mùa cạn gần như không dùng được.”

Những nguồn điện tạm bợ ấy chỉ đủ duy trì sinh hoạt tối thiểu. Người dân chưa dám nghĩ đến việc sử dụng máy móc phục vụ sản xuất hay phát triển chăn nuôi quy mô lớn. Cuộc sống của bà con vì thế vẫn chủ yếu dựa vào nương rẫy và công việc bảo vệ rừng.

Đồng chí Hạng A Kỷ – Bí thư Đảng ủy xã Chế Tạo – cho biết, dù còn nhiều khó khăn nhưng Nả Háng lại giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác bảo vệ rừng đầu nguồn. “Toàn xã có hơn 80% diện tích là rừng, trong đó gần 19.000 ha là rừng đặc dụng. Người dân Nả Háng nhiều năm nay vừa sinh sống, vừa trực tiếp tham gia bảo vệ rừng.”

Mỗi tuần, bà con lại thay nhau vào rừng tuần tra. Có những chuyến đi kéo dài vài ngày mới trở về bản. Cuộc sống gắn với núi rừng, với những con dốc cao và những cánh rừng sâu, vất vả nhưng bền bỉ qua nhiều thế hệ.

Bởi vậy, điện lưới quốc gia về Nả Háng không chỉ mang theo ánh sáng.

Mà còn mở ra hy vọng về một cuộc sống ổn định hơn cho những người đang ngày ngày lặng thầm giữ rừng nơi thượng nguồn

Càng khó càng phải quyết tâm

Ngày 16/4/2026, Công ty Điện lực Lào Cai chính thức khởi công công trình cấp điện cho thôn Nả Háng.

Dự án có tổng mức đầu tư gần 6 tỷ đồng, bao gồm xây dựng mới 2,834 km đường dây trung áp 35kV, 1,179 km đường dây hạ áp 0,4kV và lắp đặt 01 trạm biến áp công suất 100 kVA.

Lễ khởi công công trình cấp điện cho thôn Nả Háng với tổng mức đầu tư gần 6 tỷ đồng

Ông Nguyễn Anh Tuấn – Giám đốc Công ty Điện lực Lào Cai chia sẻ: “Đây là một trong những dự án khó khăn nhất của tỉnh Lào Cai mới của chúng ta. Chúng tôi xác định rằng, việc khó càng phải quyết tâm làm trước.”

Cái khó không chỉ nằm ở địa hình hiểm trở, giao thông gần như biệt lập, mà còn ở việc vận chuyển vật tư, thiết bị vượt núi, băng rừng vào bản. Nhiều đoạn tuyến thi công phải men theo sườn dốc, nơi việc đi lại của người dân hằng ngày vốn đã rất vất vả.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, dù điều kiện triển khai đầy thử thách, nhưng ngành điện vẫn quyết tâm đầu tư để từng bước nâng cao đời sống người dân vùng sâu, vùng xa, góp phần thực hiện mục tiêu đưa điện lưới quốc gia đến các thôn bản khó khăn.

Đại diện đơn vị thi công – Công ty Cổ phần Đầu tư xây dựng và Xuất nhập khẩu Vilumination – cho biết, việc thi công công trình ở khu vực địa hình đặc biệt phức tạp đòi hỏi rất nhiều nhân lực và thời gian. Từ những cột điện, cuộn dây đến các thiết bị đều phải tính toán kỹ phương án vận chuyển phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Dẫu phía trước còn nhiều gian nan, nhưng không khí tại lễ khởi công vẫn đầy quyết tâm.

Bởi với người dân Nả Háng, công trình này không chỉ mang điện về bản.

Mà còn mang theo niềm tin về một cuộc sống đổi thay nơi vùng lõi đại ngàn.

Phương án tuyến cấp điện vượt núi vào thôn Nả Háng – một trong những dự án khó khăn nhất của ngành điện Lào Cai.

Theo kế hoạch, chỉ vài tháng nữa, dòng điện quốc gia sẽ chính thức sáng lên trong từng mái nhà nơi bản xa.

Điện về để giữ dân, giữ rừng, giữ tương lai

Điện chưa về bản, nhưng những đổi thay đã bắt đầu hiện lên trong câu chuyện của người dân Nả Háng.

Anh Giàng Vàng Nhã hồ hởi cho biết gia đình đang tính mua thêm tủ lạnh, máy giặt và chiếc máy băm cỏ phục vụ chăn nuôi khi có điện. Nhiều thanh niên trong thôn cũng ấp ủ mở cửa hàng nhỏ, bảo quản nông sản để phát triển kinh tế ngay trên quê hương mình.

Với bà con nơi đây, điện không chỉ để thắp sáng những mái nhà giữa núi rừng.

Điện còn mở ra hy vọng về một cuộc sống ổn định hơn, thuận lợi hơn; từ sinh hoạt hằng ngày, học hành của trẻ nhỏ đến sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi.

Anh Sùng A Cớ chia sẻ: “Có điện quốc gia thì sau này mọi việc sẽ thuận tiện hơn nhiều. Bà con có thể phát triển sản xuất, rồi biết đâu sau này còn làm được du lịch.” 

Bởi với những bản làng nằm sâu giữa đại ngàn như Nả Háng, muốn người dân yên tâm bám bản, giữ rừng và dựng xây cuộc sống, thì cần có điện, có hạ tầng và có cơ hội phát triển.

Chiều xuống dần trên những thửa ruộng bậc thang sau mùa gặt.

Ở nơi cuối con đường độc đạo ấy, người dân Nả Háng đang chờ ngày ánh điện bừng sáng trong từng mái nhà — thắp lên niềm tin về một cuộc sống mới giữa đại ngàn Chế Tạo.

Nguyễn Hiền – CTĐL Lào Cai