Khơi thông dòng chảy năng lượng, nâng cao hiệu quả phối hợp vận hành thủy điện nhỏ ở Nghệ An

Trước áp lực phụ tải tỉnh Nghệ An ngày càng tăng cao và yêu cầu giải tỏa công suất ngày càng lớn, sự phối hợp chặt chẽ giữa Công ty Điện lực Nghệ An (CTĐL Nghệ An) và các chủ đầu tư thủy điện nhỏ trên địa bàn giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm vận hành hệ thống điện an toàn, ổn định phục vụ đời sống sinh hoạt của người dân và phát triển kinh tế, xã hội tỉnh nhà.

Áp lực phụ tải và bài toán giải tỏa công suất

Hội nghị phối hợp trong cung ứng điện và quản lý vận hành các nhà máy thủy điện nhỏ trên địa bàn tỉnh đã được Công ty Điện lực Nghệ An tổ chức thành công, nhằm đánh giá tình hình phối hợp, nhận diện những vấn đề đặt ra trong quá trình vận hành và thống nhất các giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác nguồn điện.

Toàn cảnh Hội nghị

Tham dự hội nghị có ông Trần Thanh Hải, Phó Giám đốc Sở Công Thương Nghệ An; đại diện Công ty TNHH MTV Thí nghiệm điện miền Bắc (ETC1), Công ty Dịch vụ Điện lực miền Bắc (NPSC), NPSC Nghệ An; đại diện các chủ đầu tư, lãnh đạo 20 nhà máy thủy điện nhỏ trên địa bàn cùng các đơn vị liên quan. Về phía CTĐL Nghệ An có ông Phạm Công Thành, Giám đốc Công ty, cùng lãnh đạo các phòng chuyên môn và Giám đốc Xí nghiệp Lưới điện cao thế Nghệ An.

Theo báo cáo của Phòng Điều độ CTĐL Nghệ An tại hội nghị, năm 2026, tốc độ tăng trưởng công suất cực đại (Pmax) bình quân đạt 12,83%; riêng tháng 6, công suất cực đại toàn tỉnh đạt 1.310 MW, tăng gần 25% so với cùng kỳ năm trước. Trong bối cảnh đó, 20 nhà máy thủy điện nhỏ với tổng công suất đặt 387 MW là nguồn bổ sung đáng kể cho hệ thống điện Nghệ An, góp phần đáp ứng nhu cầu phụ tải trên địa bàn.

Tuy nhiên, nguồn điện chỉ phát huy tối đa giá trị khi được khai thác phù hợp với nhu cầu phụ tải và khả năng tiếp nhận của lưới điện. Đặc điểm địa hình miền núi, sự phụ thuộc vào thủy văn cùng những hạn chế trên một số tuyến đường dây 110 kV khiến bài toán vận hành không chỉ nằm ở khả năng phát điện của từng nhà máy, mà còn ở sự đồng bộ giữa nguồn phát, lưới điện và điều độ hệ thống.

Từ phối hợp kỹ thuật đến đồng bộ điều hành hệ thống

Trong năm 2026, CTĐL Nghệ An và các chủ đầu tư thủy điện nhỏ tăng cường trao đổi thông tin về thủy văn, dung tích hồ chứa, khả năng phát điện và tình trạng thiết bị, tạo cơ sở để chủ động xây dựng phương án vận hành. Đáng chú ý, việc phối hợp với Trung tâm Điều độ Hệ thống điện miền Bắc và bộ phận điều độ CTĐL Nghệ An trong điều chỉnh khung giờ phát điện theo yêu cầu hệ thống đã góp phần khai thác nguồn thủy điện linh hoạt hơn trong các thời điểm phụ tải cao.

Ông Phạm Công Thành - Giám đốc CTĐL Nghệ An, phát biểu chỉ đạo tại hội nghị

Cùng với điều hành nguồn phát, CTĐL Nghệ An triển khai các giải pháp quản lý nhu cầu điện, ký thỏa thuận điều chỉnh phụ tải với 5 khách hàng lớn có tổng công suất 42,5 MW và phối hợp với 160 doanh nghiệp dịch chuyển phụ tải. Sự kết hợp giữa nguồn cung và quản lý nhu cầu giúp giảm áp lực cho lưới điện, nâng cao tính chủ động trong vận hành.

Phát biểu tại hội nghị, ông Phạm Công Thành, Giám đốc CTĐL Nghệ An, nhấn mạnh: “Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện tiếp tục tăng cao, bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, trách nhiệm giữa ngành Điện và các chủ đầu tư thủy điện cũng như các đơn vị liên quan. Các đơn vị cần nâng cao chất lượng dự báo, trao đổi thông tin kịp thời, tuân thủ nghiêm yêu cầu điều độ và chủ động xử lý những tồn tại trong quản lý vận hành, nhất là các vấn đề về hành lang tuyến, chất lượng thiết bị và khả năng giải tỏa công suất. CTĐL Nghệ An mong muốn tiếp tục đồng hành cùng các chủ đầu tư, cùng tháo gỡ vướng mắc, khai thác hiệu quả nguồn điện, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh”.

Thông điệp này cũng đặt ra yêu cầu chuyển từ phối hợp theo từng vụ việc sang cơ chế đồng hành thường xuyên, trong đó thông tin phải thông suốt, trách nhiệm được xác định rõ và các vấn đề phát sinh được xử lý kịp thời. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả khai thác nguồn thủy điện trong bối cảnh phụ tải và phương thức vận hành ngày càng biến động.

Ông Nguyễn Khắc Tiệp - Giám đốc Công ty Cổ phần Thủy điện Quế Phong, trình bày tham luận nêu giải pháp tối ưu trong công tác phối hợp vận hành

Bảo đảm hành lang an toàn, nâng cao độ tin cậy lưới điện

Bên cạnh điều hành nguồn phát, quản lý vận hành các tuyến đường dây 110 kV liên quan đến các nhà máy thủy điện nhỏ có ý nghĩa trực tiếp đối với độ tin cậy cung cấp điện. Theo báo cáo tại hội nghị, gần 179 km đường dây 110 kV đang được quản lý vận hành theo hợp đồng thuê bao, với sự tham gia của Công ty Điện lực Nghệ An cùng các chủ đầu tư liên quan.

Các tuyến đường dây trải dài qua nhiều địa bàn miền núi, địa hình phức tạp, thời tiết biến động, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, sửa chữa. Vì vậy, việc kiểm tra định kỳ, phát hiện sớm khiếm khuyết, xử lý nguy cơ mất an toàn và duy trì phối hợp chặt chẽ giữa các bên là yêu cầu quan trọng.

Trong đó, hành lang an toàn lưới điện vẫn là vấn đề cần quan tâm, nhất là tình trạng cây keo, tràm phát triển nhanh, có nguy cơ vi phạm khoảng cách an toàn. Công tác phát quang, giải phóng mặt bằng, bồi thường cây trồng và vận động người dân tại một số khu vực còn mất nhiều thời gian. Điều này đòi hỏi các chủ đầu tư chủ động phối hợp với đơn vị quản lý vận hành, thống nhất phương án xử lý, phân định rõ trách nhiệm và tiến độ thực hiện nhằm hạn chế sự cố, bảo đảm an toàn công trình và duy trì cung cấp điện liên tục.

Ông Hoàng Văn Bình - Giám đốc Công ty Cổ phần Za Hưng, chủ đầu tư các nhà máy thủy điện Nậm Pông và Nhạn Hạc phát biểu tại hội nghị

Theo báo cáo tại hội nghị, số vụ sự cố đã giảm 8 vụ so với cùng kỳ, cho thấy những chuyển biến tích cực trong công tác phối hợp vận hành. Tuy nhiên, một số tuyến đường dây đã vận hành khoảng 14 năm, đặt ra yêu cầu đánh giá toàn diện tình trạng thiết bị, xây dựng kế hoạch sửa chữa, thay thế phù hợp và từng bước chuyển từ bảo dưỡng theo lịch cố định sang bảo dưỡng dựa trên tình trạng thiết bị, kết hợp ứng dụng công nghệ giám sát, phân tích dữ liệu.

Các ý kiến tại hội nghị cũng nhấn mạnh yêu cầu chuẩn hóa quy trình phối hợp, thống nhất đầu mối trao đổi thông tin và rút ngắn thời gian xử lý vướng mắc. Khi trách nhiệm của từng bên được xác định rõ, công tác quản lý vận hành sẽ chủ động, đồng bộ hơn, góp phần nâng cao độ tin cậy lưới điện và bảo đảm an toàn trong quá trình khai thác các nhà máy thủy điện nhỏ.

Đồng hành trách nhiệm, vận hành an toàn và hiệu quả

Hướng tới năm 2027, CTĐL Nghệ An và các chủ đầu tư xác định tiếp tục phối hợp tháo gỡ các điểm nghẽn truyền tải, nâng cao năng lực lưới điện và đẩy nhanh tiến độ các công trình trọng điểm theo kế hoạch. Các dự án như đường dây, trạm biến áp 110 kV Bãi Ngang, Nghi Ân, mạch 2 Đô Lương – Yên Thành cùng các hạng mục lưới điện liên quan cần được triển khai đồng bộ, góp phần nâng cao khả năng tiếp nhận và truyền tải công suất.

Cùng với đầu tư hạ tầng, các bên cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ bảo dưỡng dựa trên tình trạng thiết bị (CBM), nâng cao chất lượng dự báo thủy văn, lập kế hoạch phát điện và xử lý dứt điểm các tồn tại về hành lang tuyến. Những nội dung thống nhất tại hội nghị cần được cụ thể hóa bằng nhiệm vụ, đầu mối và tiến độ thực hiện rõ ràng, bảo đảm phối hợp thực chất, hiệu quả.

Cũng trong khuôn khổ hội nghị, thừa ủy quyền của Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), Công ty Điện lực Nghệ An đã trao tặng những phần quà ý nghĩa tới các chủ đầu tư nhà máy thủy điện nhỏ trên địa bàn, thể hiện sự quan tâm, trân trọng và tinh thần đồng hành trong công tác phối hợp cung ứng điện, quản lý vận hành hệ thống điện an toàn, ổn định, hiệu quả.

Hội nghị không chỉ củng cố mối quan hệ giữa CTĐL Nghệ An với cộng đồng các nhà máy thủy điện nhỏ trên địa bàn, mà còn khẳng định yêu cầu vận hành hệ thống điện theo hướng đồng bộ, linh hoạt và an toàn. Khi nguồn phát, lưới điện và công tác điều độ được kết nối chặt chẽ, tiềm năng thủy năng của Nghệ An sẽ được khai thác hiệu quả hơn, góp phần bảo đảm cung ứng điện ổn định và tạo nền tảng năng lượng cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh nhà.

Phan Thủy - CTĐL Nghệ An