Nhà máy Điện Việt Trì - Những năm tháng lịch sử

Phần 1: Sự ra đời, phát triển của Nhà máy Điện Việt Trì - Thời kỳ trước năm 1971

Chiến dịch Điện Biên Phủ thắng lợi, Hiệp định Giơ-ne-vơ được kí kết, Miền Bắc nước ta hoàn toàn giải phóng. Nhưng ở miền Nam, lợi dụng thực dân Pháp thất bại trong cuộc chiến tranh xâm lược Đông Dương (1945 - 1954), đế quốc Mĩ nhảy vào hất cẳng Pháp, tay sai của Pháp, từng bước thay thế vị trí của Pháp. Đất nước ta bị chia cắt làm hai miền với hai chế độ chính trị, xã hội khác nhau. 

Trong khoảng 10 năm sau chiến tranh, nhân dân miền Bắc đã phải liên tục thực hiện các kế hoạch khôi phục kinh tế (1955-1957), kế hoạch cải tạo XHCN nền kinh tế quốc dân, bước đầu phát triển kinh tế, văn hóa (1958-1960) và thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1961-1965). Dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, nhân dân miền Bắc đã bắt tay vào củng cố lại các nhà máy, xí nghiệp cũ; xây dựng những nhà máy, xí nghiệp mới. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá III về công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa đã xác định rõ: “Điện lực được ưu tiên phát triển trước một bước”, với mục tiêu “Xây dựng cơ sở vật chất, kĩ thuật cho Chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, làm hậu thuẫn cho miền Nam thống nhất nước nhà”. Thực hiện Nghị quyết đó, tháng 7/1957, Khu công nghiệp Việt Trì được xây dựng với mục tiêu trở thành một Khu công nghiệp quan trọng của đất nước. Nằm ở trung tâm là Nhà máy Điện Việt Trì, nơi cung cấp điện, hơi nóng, nước công nghiệp cho các nhà máy trong Khu Công nghiệp Việt Trì và cung cấp điện cho các tỉnh vùng trung du, đồng bằng Bắc Bộ. 

Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và nói chuyện với cán bộ công nhân viên trên công trường xây dựng Khu công nghiệp Việt Trì ngày 13/4/1959

Ngày 13/4/1959, về thăm và nói chuyện với cán bộ công nhân trên công trường xây dựng Khu công nghiệp Việt Trì, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn: “Đây là Khu công nghiệp đầu tiên của nước ta. Xưa các Vua Hùng đã chọn làm nơi đóng đô dựng nước, nay ta xây dựng đất Tổ thành một Khu công nghiệp to lớn, làm cơ sở của Chủ nghĩa xã hội. Từ đây ta sẽ bắt đầu cho công cuộc xây dựng to lớn của đất nước. Vinh dự này thuộc về các cô, các chú đang xây dựng đất Tổ…”

Ngày 17/9/1959, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp Ngô Minh Loan đã ký quyết định số 2.198/BCN-TC cho phép Nhà máy Điện Việt Trì chính thức đi vào sản xuất nhưng thực tế đến năm 1961 Nhà máy mới thực sự vận hành. Mặc dù trong quá trình hoạt động, Nhà máy gặp không ít khó khăn như thiếu lao động, thiếu vật tư, nhiên liệu, nhưng lãnh đạo Nhà máy đã động viên công nhân tìm cách khắc phục khó khăn, khai thác thuận lợi, phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, áp dụng khoa học kĩ thuật tiên tiến vào sản xuất. Trong 4 năm (1962 - 1965), Nhà máy đã có hàng trăm sáng kiến, mang lại hiệu quả cho Nhà nước hàng chục ngàn đồng. Đặc biệt, Nhà máy đã tự đúc ghi lò, cải tiến thiết bị từ đốt than don sang đốt than cám, làm cho các dây truyền sản xuất ổn định. Các ca kíp lần lượt xây dựng định mức, chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật, xây dựng quy trình sản xuất, tiến hành giao trách nhiệm ở từng công đoạn có thể giao được. Bình quân hàng năm trong 4 năm (1962 - 1965), năng suất lao động tăng 14,9%/năm.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thanh Nghị cắt băng khánh thành Nhà máy Điện Việt Trì ngày 18/3/1962

Toàn cảnh Nhà máy Điện Việt Trì

Phòng điều khiển trung tâm - Nhà máy Điện Việt Trì

Từ năm 1965 - 1975, Nhà máy hoạt động trong điều kiện chiến tranh, cùng lúc đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng: vừa lao động sản xuất, vừa chiến đấu bảo vệ Nhà máy, vừa chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho cán bộ, công nhân viên với tinh thần: “Địch đến, ta đánh. Địch phá, ta khôi phục. Địch lại đánh, ta lại khôi phục. Trái tim người thợ điện còn đập thì dòng điện không bao giờ tắt”. 

Đội tự vệ của Nhà máy Điện Việt Trì - Họ vừa là người công nhân vừa là người chiến sĩ giữ cho dòng điện luôn được duy trì thông suốt

Sau mỗi trận đánh phá của đế quốc Mỹ, cán bộ, công nhân viên Nhà máy lại tập trung cao độ, biến đau thương thành hành động, mỗi người mỗi nhiệm vụ, không ngại hi sinh, gian khổ, phát huy tinh thần tự lực cánh sinh, khẩn trương sửa chữa, phục hồi thiết bị. Địch càng đánh phá ác liệt, điên cuồng, công nhân càng kiên cường dũng cảm; máu càng đổ, chí căm thù càng dâng lên gấp bội. Nhận rõ trách nhiệm của xí nghiệp hậu phương, công nhân nhà máy đã xác định được vị trí, trách nhiệm của mình là “ Bằng bất cứ giá nào cũng phải bám lò, bám máy, bám đường dây, cung cấp điện cho thành phố, giặc đến là đánh, giặc đi lại sản xuất không để mất điện”. Đó là những minh chứng thể hiện rõ chủ nghĩa anh hùng, lòng dũng cảm ngoan cường của cán bộ, công nhân viên Nhà máy. Những phẩm chất cao quý đó càng tô đẹp thêm trang sử truyền thống vẻ vang của Nhà máy Điện Việt Trì, đặt nền móng vững chắc cho sự ra đời, phát triển của Công ty Điện lực Phú Thọ sau này. 

Ban Biên tập PC Phú Thọ (Sưu tầm)